logo
    از سایت: درگاه پاسخگویی به مسایل دینی (http://www.porsojoo.info)

منظور از حروف مقطعه در قرآن چیست؟

توسط: 11
تاریخ: 15/9/1385

حروف مقطّعه (یعنی جداجدا -) چهارده حرف از الفبای زبان عرب در ابتدای 29 سوره قرآن مجید میباشد که آنها را حروف مقطعه یا فواتح سور مینامند. و عبارتند از: الف - ح - ر - س - ص - ط - ع - ق - ک - ل - م - ن - ه’- ی -/ حروف مقطعه در قرآن کریم یک حرفی، دو حرفی، سه حرفی، چهار حرفی و پنج حرفی است که به ترتیب عبارتند از: یک حرفی: ص - ق - ن؛ دو حرفی: طه - طس - یس - حم؛ سه حرفی: الم - الر - طسم؛ چهار حرفی: المص - المر؛ پنج حرفی: کهیعص - حمعسق؛ حضرت علی(ع) فرموده: هر کتابی را گزیده و چکیده‏ای است و چکیده قرآن، حروف مقطّعه آن است.{1} مفسران در تفسیر حروف مزبور اقوال و آرأ بسیاری بیان نموده‏اند از جمله فخرالدین رازی در جلد اول تفسیر کبیر خود موسوم به «مفاتیح الغیب» متجاوز از بیست نظر و شیخ طوسی در جلد اول تبیان، متجاوز از ده قول نقل نموده‏اند، که به جهت اختصار از شرح آن‏ها صرف نظر و فقط بذکر بعضی اقوال مفسران به شرح زیر اکتفا میشود. 1. حروف مزبور، نام‏های پروردگار یکتا است مانند: الم و الر، که سه حرفی است و هر یک از آن حروف مأخوذ از اسمی از اسمأ الهی است و باعتبار اینکه در عرف عرب، حرف واحد بر کلمه‏ای دلالت دارد که آن حرف در آن کلمه باشد معنای آن چنین است: خدای لطیف و رحمان - خدای لطیف و رحیم مانند حروف اختصاری که امروزه رائج است بجای دکتر از رمز D-R استفاده میشود. از ترکیب حروف الر - حم - ن کلمه الرحمن حاصل میشود. همچنین کهیعص که پنج حرفی میباشد و هر یک از آن حروف بشرح زیر اشاره بصفات خداوند سبحان میباشد: کاف رمز نام‏های کافی، کریم و کبیر است. هأ اشاره بهادی - یأ اشاره به رحیم، حکیم، حلیم علیم، حمید و مجید - عین ناظر به علیم، عزیز، عظیم و عادل - صاد اشاره به صادق است چنانکه امیرالمومنین علی(ع) در بعضی ادعیه فرموده: یا کهیعص! یا حمعسق! اغفرلی.{2} 2. حروف مقطعه قرآن سوگند به اسمای حسنی پروردگار است مانند الم ذلک الکتاب لا ریب فیه: یعنی سوگند بخداوند لطیف و مجید قرآن کتابی است که شکی در آن نیست.{3} 3. این حروف از متشابهات قرآن است که خدای سبحان علم به آن را به خود اختصاص داده و در ذیل آیه هفتم از سوره آل عمران فرموده: تأویل متشابهات را جز خدا کسی نمیداند. 4. این حروف اشاراتی است به نعمت‏های خدا و بلاهای او و مدت زندگی اقوام و عمر و اجل آنها/ 5. این قرآن که تمامی شما مردم را از آوردن مثلش عاجز کرده از جنس همین حروفی است که همواره با آن گفتگو میکنید و در خطبه‏ها و کلمات خود به کار میبندید، باید از اینکه نمیتوانید مثل آن را بیاورید بفهمید که این کلام از طرف خدای تعالی است. 6. این حروف به منظور ساکت کردن کفار در ابتدای سوره قرار گرفته چون مشرکین به یکدیگر سفارش میکردند: مبادا به قرآن گوش دهید، و هرجا کسی قرآن میخواند سر و صدا بلند کنید تا صوت قرآن در بین صوت‏های نامربوط گم شود در قرآن به این جریان در آیه (لاَتَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِیهِ);{4} اشاره شده است و گاهی میشد که در هنگام شنیدن صوت قرآن سوت میزدند، و بسا میشد کف میزدند و گاهی صداهای دسته جمعی در میآوردند تا رسول خدا را در خواندن آن دچار اشتباه سازند، برای همین خدای تعالی در آغاز بعضی از سوره‏های قرآن این حروف را نازل کرد تا آن افراد بی ادب را ساکت کند، چون آنها وقتی این حروف را میشنیدند. به نظرشان عجیب و غریب میآمد و به آن گوش فرا داده درباره‏اش فکر میکردند و در این فرصت صدای قرآن به گوششان میرسید/ علامه طباطبایی میفرماید: این حروف رموزی هستند بین خدای تعالی و پیامبرش که معنای آنها از ما پنهان است و فهم عادی ما راهی به درک آنها ندارد، مگر به همین مقدار که حدس بزنیم بین این حروف و مضامینی که در سوره‏های هر یک آمده ارتباط خاصی هست. ممکن است اگر اهل تحقیق در مشترکات این حروف دقت کنند، و مضامین سوره‏هایی را که بعضی از این حروف در ابتدای آنها آمده با یکدیگر مقایسه کنند، رموز بیشتری برایشان کشف میشود.{5} ملای رومی هم در این مورد چنین سروده است: این الم و حم ای پدرآمدست از حضرت مولی البشر هر الف لامی چه میماند بدین‏گر تو جان داری بدین چشمش مبین گرچه ترکیبش حروفست ای همام مینماید هم به ترکیب عوام کاندر آن ترکیب باشد معجزات‏که همه ترکیب‏ها گشتند مات ظاهرش ماند به ظاهرها و لیک قرص نان از قرص مَه دور است لیک [1]. المیزان در ذیل آیه 1 سوره شوری/ [2]. سرّ البیان فی علم القرآن، 108/ [3].همان / [4]. سوره فصلت، آیه 226/ [5].المیزان، سوره شوری، آیه 1/


آدرس:
http://www.porsojoo.info/fa/node/23096